Postuar me: 13:58 29-09-2015

Fjalimi i deputetit të LSI-së, Spartak Braho gjatë mbledhjes së Komisionit të Posaçëm për Reformën në Sistemin e Drejtësisë (Burimi: LSI, www.lsi.al)

lajm-shqip FjalimiI nderuar Kryetar, të nderuar zotërinj ekspert, z. Rainer, z. Devill! Unë do të shpreh disa mendime në cilësinë e anëtarit të komisionit, duke nënvizuar së pari se me kolegët e opozitës ne kemi një problem, i cili është psikologjik. Që do të thotë që kolegët e opozitës akoma nuk janë të bindur, që reforma kushtetuese është e pakthyeshme, do të bëhet dhe do të bëhet bashkërisht me ju dhe me ne.

Së dyti, ky proces nuk ka karakter shterues që e shpjeguan, e shpjegoi z. Deville. Do të kalojë në disa hallka sa profesionale e ligjore aq edhe politike, duke përfshirë këtu edhe angazhimin e Komisionit të Venecias. Unë edhe z. Majko kemi qenë anëtar të komisionit të hartimi të Kushtetutës të vitit 1998. Në atë komision Partia Demokratike nuk mori pjesë, e abandonoi, madje kërkoi edhe referendum për ta rrëzuar. Sot, juve ju vjen keq pse po ndryshojmë 53 apo 58 nene të kësaj Kushtetute. Këtë Kushtetutë ju s’keni lënë gjë pa thënë e pa bërë, sot betoheni për këtë Kushtetutë, megjithatë kjo është pjesë e atij sugjerimi, apo të atij përcaktimi, apo të asaj që thashë, që ju problemin e kemi psikologjik sikur këtu ça po bëhet, po thuret, po bëhet në hije, po bëhet fshehurazi, kur ju keni të drejtë të paraqisni mendimet tuaja, ekspertët tuaj, madje ta marrin edhe ndonëse janë me vonesë, ta shqyrtojnë. Drafti juaj, në qoftë se keni, i bashkëngjitet draftit të ekspertëve, të shkoi tek Komisioni i Venecias, por procesi nuk duhet të ndalojë.

Është një proces i pakthyeshëm, dhe në qoftë se është nevoja, jo 58, por e tërë kushtetuta të ndryshojë. Ne jemi në reformë, dhe ky vend ka nevojë të reformohet thellësisht edhe në këtë pjesë, edhe në këtë strukturë themelore të shtetit. Përsa i përket mendimeve për draftin, unë në radhë të parë jam plotësisht dakord me amendamentet, ashtu siç e thanë z. Xhafaj dhe z. Majko, është një punë e shkëlqyer me përkushtim e bërë për gati kaq muaj. Më pëlqen fakti që vetëm ekspertët e huaj thonë që ky draft apo këto amendime nuk janë shteruese, sepse në rrugë e sipër mund të bëhen edhe propozime të tjera, rregullime të tjera, një pjesë të cilave unë do ta bëj prezent këtu, që lidhen a me hartimin e dobët a me përkthim të dobët. Për shembull në nenin 2 thuhet Republika e Shqipërisë merr pjesë në Bashkimin Europian. Kjo është një terminologji e gabuar, që duhet thënë Republika e Shqipërisë është anëtare e Bashkimit Europian ose së dyti neni 9 parashikon termin rezident. Ky term nuk është në fjalorin e të drejtës shqiptare.

Vërejtje të tilla ka dhe unë u bëj me dije që personalisht kam paraqitur disa komente pa ruajtur epërsinë që kam plotësisht të drejtë, le të jetë pjesë ndihmuese edhe e juaja, edhe e Komisionit të Venecia, ku kam dhënë disa mendime lidhur me draftin për të ndihmuar procesin dhe jo për ta abandonuar procesin.

Problem tjetër që ia vlen të diskutohet është se ky draft nuk parashikon ndryshimet kushtetuese që do të ketë drafti për dekriminalizimin. Apo ndryshimet që nevojiten e që ngrihen herë pas here për organizimin e pushtetit lokal. Por duke qenë se theksohet që ndryshimet e propozuara në këtë material nuk janë shteruese, unë gjykoj se strukturat e Parlamentit apo vetë komisioni për ndryshimin e Kushtetutës apo vetë ekspertët vendas e të huaj duhet t’i kenë parasysh të tëra propozimet edhe për pjesë të Kushtetutës, të cilat nuk janë realizuar në draftin që kemi përpara.

Një çështje tjetër që më bën të ndalem edhe ta evidentoj është, se fjala vjen ka Gjykatë të Shkallës së parë dhe Gjykatë të Lartë Administrative. Që do të thotë vendimi ku merr formë të prerë apo jo? Së dyti, nuk theksohet natyra unifikuese e Gjykatës së Lartë, një gjë e domosdoshme. Thelbi i reformës lidhet edhe procedurën e gjykimit me afate dhe veprime të tjera procedurale që kryen gjykata sot. Janë çështje të cilat nuk preken në draft. Një çështje tjetër është që krahas propozimit të heqjes së imunitetit të gjyqtarëve, me të cilën unë jam plotësisht dakord, duhet të theksohet edhe heqja e imunitetit të deputetëve. Pra, ka edhe probleme të tjera, të cilat pa u zgjatur, sepse unë në thelb i thashë, gjykoj se këto komente duhet të jenë pjesë e hapësirave bashkangjitur projektit që miratoj dhe që bie dakord për t’ia dërguar Komisionit të Venecias. Jua vë në dispozicion për t’i parë, rëndësi ka që të ecim përpara.

 

Në vijim të propozimit për projektligjin “Për disa ndryshime në ligjin nr. 8417, datë 21.10.1998 “Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar”, parashtroj mendimin si më poshtë vijon:

 

  1. 1.    Neni 12 i projektligjit, që sanksionon se Gjykata Kushtetuese nuk mund të shpallë antikushtetues një ligj të miratuar nga Kuvendi për rishikimin e Kushtetutës, në mënyrën se si është formuluar, ky parashikim në fakt kushtëzon vendimmarrjen e Gjykatës Kushtetuese. Në këtë drejtim, një sugjerim për një formulim të mundshëm të këtij parashikimi është “Ligji i miratuar nga Kuvendi për rishikimin e Kushtetutës nuk mund të jetë objekt shqyrtimi nga Gjykata Kushtetuese”.

 

  1. 2.    Lidhur me nenin 2 të projektligjit, që sanksionon se “Republika e Shqipërisë merr pjesë në Bashkimin Evropian […]”, termonologjia e përdorur është e gabuar. Në çdo akt që i referohet Bashkimit Evorpian, termi i përdorur për shtetet që janë pjesë e këtij entiteti, është termi “anëtarësim”.

 

  1. 3.    Lidhur me nenin 5 të projektligjit, që në nenin 39, pika 2, e Kushtetutës, shton parashikimin “dhe kur parashikohet në legjislacionin e Bashkimit Evropian”, sjellim në vëmendjen tuaj se një parashikim i tillë jo domosdoshmërisht është i nevojshëm. Aktualisht, kushtet për lejimin e ekstradimit janë të rregulluara jo vetëm në legjislacionin e brendshëm, por dhe përmes marrëveshjeve ndërkombëtare dy apo shumë palëshe, të cilat Republika e Shqipërisë i ka ratifikuar me ligj dhe janë plotësisht të zbatueshme, përfshirë dhe vendet e Bashkimit Evropian. Pavarësisht qëllimit që ka kjo shtesë, që në momentin e anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian, legjislacioni i BE-së do të jetë lehtësisht i zbatueshëm. Në këtë pikë, sjellim në vëmendjen tuaj se në fakt, në momentin e anëtarësismit, Republika e Shqipërisë do t`i nënshtrohet rregullimeve ligjore të Bashkimit Evropian. Ndaj dhe një parashikim i tillë është i panevojshëm.

 

  1. 4.    Neni 43 i Kushtetutës, që riformulohet nga neni 6 i projektligjit, është i keqformuluar, dhe jo në nivelin e një dispozite kushtetuese. Për ilustrim, është e paqartë se kur kjo dispozitë autorizon ligjin të parashikojë mundësinë për ankimim kundër një vendimi gjyqësor në një gjykatë më të lartë: në rastet kur vlera e objektit të çështjes është e vogël, apo në rastet kur vlera e objektit të çështjes është e madhe? Nga ana tjetër, a është i nevojshëm një parashikim i tillë që në Kushtetutës, kur ky Kre i Kushtetutës ku ndodhet neni 43, trajton Liritë dhe të Drejtat Vetjake?

 

  1. 5.    Në nenin 8 të projektligjit, parashikohet të shtohet neni 80/1 që sanksionon se Këshilli i Ministrave i raporton Kuvendit për vendimet që përgatit në kuadrin e pjesëmarrjes në institucionet e Bashkimit Evropian. Në këtë parashikim, gjejmë të paqartë disa çështje si:

 

a)  Çdo të kuptohet me “vendimet që përgatit Këshilli i Ministrave”? Bëhet fjalë për vendimet që miraton Këshilli i Ministrave, në kuadër të akteve të aquis, apo të të gjitha akteve normative sipas nenit 118 të Kushtetutës?

 

b)  Në çdo rast, raportimi bëhet para miratimit të këtyre akteve, apo pas?

 

c)  Çfarë do të kuptohet me “pjesëmarrje në institucionet e Bashkimit Evropian”? Ky term i referohet momentit të anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian?

 

d)  Ku qëndron nevoja e përgatitjes së rezolutave dhe konkluzioneve nga Kuvendi? Rezolutat dhe konkluzionet në këtë rast do të nxirren për pjesëmarrjen në institucionet e Bashkimit Evropian, apo për vendimet që ka përgatitur Këshilli i Ministrave?

 

  1. 6.    Në nenin 9 të projektligjit, që parashikon shtimin e paragrafit 3/1 në nenin 109 të Kushtetutës, është përdorur termi “rezident”, term ky i huaj dhe i panjohur nga rendi ynë i brendshëm juridik.

 

  1. 7.    Lidhur me nenin 10 dhe 11 të projektligjit, sjellim në vëmendjen tuaj disa çështje problematike:

 

a)  Shfuqizimi i paragrafit 3 të nenit 122 është tërësisht i paqartë dhe i paargumentuar. Ky paragraf përcakton se normat e nxjerra prej një organizate ndërkombëtare kanë epërsi, në rast konflikti, mbi të drejtën e vendit, kur në marrëveshjen e ratifikuar nga Republika e Shqipërisë për pjesëmarrjen në atë organizatë, parashikohet shprehimisht zbatimi i drejtpërdrejtë i normave të nxjerra prej asaj.

 

Në këtë rast, sjellim në vëmendjen tuaj se me termin “organizatë ndëkombëtare” të përdorur në këtë paragraf, nuk referohet vetëm Bashkimi Evropian, por një sërë organizatash ndërkombëtare në të cilat Republika e Shqipërisë është tashmë e anëtarësuar. Përkundrazi, përdorimi i termit “organizatë ndëkrombëtare” mbulon si anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian, ashtu dhe në organizata të tjera.

 

b)   Një çështje tjetër e paqartë është se ç`do të ndodhë në rast konflikti të normave të brendshme me ato të nxjerra nga një organizatë ndërkombëtare, ku tashmë Shqipëria është palë. Paragrafi 2/1 që shtohet, nuk rregullon çështjet e ngritura më sipër, dhe as nuk lë hapësirë për rregullimin e konfliktit të mundshëm të normave juridike të brendshme me ato të nxjerra nga organizatat ndërkombëtare në të ardhmen.

 

c)  Në përfundim, edhe teknika legjislative e përdorur për shfuqizimin dhe shtimin e paragrafëve është e gabuar. Në këtë rast, mund të parashikohej në një nen të vetëm të projektligjit, ndryshimi i paragrafit 3 të nenit 122, me përmbajtjen që është propozuar të shtohet në paragrafin 2/1.

 

d)  Lidhur me parashikimin e paragrafit 2/1 se e drejta e bashkimit Evropian ka epërsi mbi të drejtën e brendshme të Republikës së Shqipërisë, sjellim në vëmendjen tuaj se një parashikim i tillë është i pamenduar mirë dhe nuk merr në konsideratë faktin se legjislacioni i Bashkimit Evropian ndahet në legjislacion primar dhe në legjislacion sekondar.

 

Legjislacioni primar janë traktatet, që janë baza e veprimtarisë së Bashkimit Evropian. Ndërsa legjislacioni sekondar janë rregulloret, direktivat dhe vendimet. Qëllimet e vendosura në traktatet e Bashkimit Evropian arrihen përmes disa llojeve të akteve ligjore. Disa prej këtyre akteve janë detyruese, disa të tjera jo. Disa prej tyre aplikohen ndaj të gjitha vendeve anëtare dhe disa të tjera vetëm ndaj një pjese.

 

Pra, nuk mund të ngurtësohet në Kushtetutë, se e drejta e Bashkimit Evropian ka epërsi mbi të drejtën e brendshme, duke mos marrë në konsideratë tipologjinë e legjislacionit të Bashkimit Evropian. Për ilustrim, Rregulloret janë akte ligjore të detyrueshme për të gjitha vendet anëtare. Ndërsa Direktiva është një akt ligjor që përcakton qëllimin, duke i lënë hapësirë vendit anëtar të përcaktojë vetë mënyrën për ta arritur këtë qëllim. Ndërsa Vendimi, është detyrues ndaj vendit të cilit i adresohet. Rekomandimet dhe Opinionet nuk janë detyruese.

 

  1. 8.    Lidhur me nenin 15 të projektligjit, konstatojmë se në relacionin shoqërues është theksuar se në Dokumentin Analitik të Sistemit të Drejtësië janë identifikuar si probleme dështimi i formulës së emërimit të anëtarëve të Gjykatës Kushtetuese dhe cilësia e dobët e vendimeve të saj.

 

Ndërkohë, neni 15 i projektligjit, në formulën që përcakton për përzgjedhjen e anëtarëve, sërish nuk qartëson mënyrën e përzgjedhjes. Në këto kushte, a garanton kjo formulë shmangien e problemeve të deritanishme dhe si?

 

Po në dokument thuhet se problematike është dhe konflikti i interesit të anëtarëve, që vijnë nga gjyqësori. Por sërish, neni 125 i Kushtetutës i riformuluar, parashikon mundësinë për zgjedhjen si anëtarë të kandidatëve nga gjyqësori. Në këto kushte, zgjidhja e ofruar, a i eleminon problematikat e evidentuara?

 

  1. 9.        Nenet 20, 25, 35, 38, 39 të projektligjit, duke qenë se nuk ndryshojnë asnjë dispozitë të Kushtetutës, nuk duhet të jenë pjesë e projektaktit.

 

  1. 10.    Lidhur me nenin 21 të projektligjit, në nenin 130 të riformuluar, vlerësojmë se dispozita në fuqi është më e qartë, duke sanksionuar se qenia gjyqtar i Gjykatës Kushtetuese nuk pajtohet me asnjë veprimtari tjetër shtetërore, politike ose private. Ky sugjerim të mbahet në konsideratë dhe për nenin 36 të projektligjit, që ndryshon nenin 143 të Kushtetutës.

 

  1. 11.    Në nenin 22 të projektligjit, që ndryshon paragrafin “f)” të nenit 131, është e paqartë se kujt i referohet termi “akte të pushtetit publik”. Qartësia në këtë rast është e domosdoshme për të përcaktuar qartë dhe saktë çështjet për të cilat mund të vendosë Gjykata Kushtetuese. Për më tepër, edhe ato që dispozita i referon si akte të pushtetit publik, do të ankimohen së pari në gjykatat e shkallëve më të ulta dhe më pas, pas shterimit të të gjitha mjeteve juridike për mbrojtjen e të drejtave që pretendohet se cenohen, do të jetë vendimi gjyqësor në favor të akteve të pushtetit publik ai që do të çohet për gjykim në Gjykatën Kushtetuese. Sa më sipër, terimonologjia e përdorur duhet rishikuar.

 

  1. 12.    Lidhur me nenin 23, të projektligjit:

 

a)     Sa i taskon rregullave të teknikës legjislative, shtimi i një paragrafi të ri në nenin 131, mund të bëhet përmes nenit 22 të projektligjit, që parashikon ndryshime në nenin 131 të Kushtetutës, dhe jo në një nen më vete.

 

b)     Sa i takon parashikimit se Gjykata Kushtetuese vendos për shqyrtimin e mosmarrëveshjeve juridiksionale, si dhe të kompetencës lëndore dhe funksionale midis Gjykatës Kushtetuese dhe Gjykatës së Lartë Administrative, një parashikim i tillë jo vetëm që është i tepërt, në kushtet kur si kompetenca lëndore dhe ajo funksionale për secilën nga këto gjykata renditet në Kushtetutë, por edhe parimisht, në rast konflikti mes dy organesh, si rregull, konfliktin mund ta zgjidhë një organ i tretë.

 

  1. 13.    Lidhur me nenin 26 të projektligjit, në pargrafin 1, nënparagrafi “h)”, konstastohen si subjekte që mund të vënë në lëvizje Gjykatën Kushtetuese partitë politike dhe organizatat e tyre. Ky parashikim duhet të rishikohet, nëse bëhet fjalë për një gabim material në shkrimin e këtij nënparagrafi, duke lënë jashtë rrethit të subjekteve që mund të vënë në lëvizje këtë gjykatë “organizatat e tjera”.

 

  1. 14.    Në nenin 27 të projektligjit, në paragrafin 3 të nenit 135 të Kushtetutës, sugjerojmë të shtohet termi “me ligj” pas fjalës “krijon”, për të saktësuar aktin me të cilin Kuvendi mund të krijojë gjykata për fusha të veçanta.

 

  1. 15.    Lidhur me nenin 28 të projektligjit, konstatojmë disa çështje problematike si më poshtë:

 

a)     Në relacionin shoqërues thuhet se Dokumenti Analitik i Sistemit të Drejtësisë ka identifikuar si problematika nivelin e ulët të profesionalizmit dhe pavarësisë së Gjykatës së Lartë në tërësi. Ndërkohë, në zgjidhjen e ofruar në nenin 136, parashikohet emërimi i gjyqtarëve të kësaj gjykate nga Presidenti i Republikës me propozim të Këshillit të Lartë të Gjyqësorit. Por lind pyetja, përbërja e Këshillit të Lartë të Gjyqësorit, a ofron garanci për pavarësi?

 

b)     Në relacionin shoqërues (faqe 9), thuhet se propozimi ka qenë që Gjykata e Lartë të kthehet në gjykatë karriere. Ndërkohë që, propozimi në nenin 28 të projektligjit, nuk reflekton aspak këtë propozim. Nëse Gjykata e Lartë do të ishte gjykatë karriere, të gjithë anëtarët e saj do të vinin nga pushteti gjyqësor dhe jo nga rradhët e juristëve me përvojë, pavarësisht kritereve të përcaktuara. Për më tepër, propozimi nuk evidenton as nëse do të ketë ndonjë raport mes anëtarëve që vijnë nga gjyqësori dhe atyre që vijnë nga rradhët e juristëve.

 

c)     Në paragrafin 2 të nenit 136, termi “profesor i së drejtës” që përdoret, i referohet titullit akademik, apo faktit të mësimdhënies në drejtësi?

 

d)     Termi “administratë e lartë publike” është tërësisht i paqartë se cilave organe i referohet, në kushtet kur në legjislacionin në fuqi nuk ka një përkufizim të saktë.

 

e)     Paragrafi 2 dhe paragrafi 5 i këtij neni, referojnë në caktimin e procedurave të zgjedhjes së gjyqtarëve me ligj. Një përsëritje e tillë është e panevojshme. Për pasojë, sugjerojmë riformulimin.

 

  1. 16.    Në nenin 31 të projektligjit, në paragrafin 4 të nenit 139, referohet si një ndër shkaqet e mbarimit të mandatit edhe shkelja displinore. Në këto kushte, shkelja disiplinore duhet të renditet që në paragrafin 1 të këtij neni, si rast kur mund të përfundojë mandati i gjyqtarit të Gjykatës së Lartë apo Gjykatës së Lartë Administrative.

 

  1. 17.    Parashikimi i bërë në nenin 32 të projektligjit, që parashikon shtimin e nenit 139/a, është një parashikim i panevojshëm, që përthithet nga neni 139  i riformuluar, paragrafi 4.

 

  1. 18.    Neni 34 i projektligjit, parashikon se Gjykata e Lartë Administrative ka juridiksion rishikues. Ndërkohë neni 27 i projektligjit (neni 135/2) parashikon se gjykimi administrativ organizohet në dy shkallë, në shkallën e parë dhe në Gjykatën e Lartë Administrative. Në tërësinë e tyre, këto dy parashikime, nga njëra anë eliminojnë gjykimin në apel si shkallë e dytë dhe nga ana tjetër, Gjykatës së Lartë Administrative i jepet vetëm kompetenca e juridiksionit rishikues. Sipas këtyre përcaktimeve, gjykimi administrativ përfundon në shkallë të parë që do të thotë se vendimi i gjykatës së shkallës së parë do të jetë dhe vendimi i formës së prerë?

 

  1. 19.    Lidhur me nenin 40 të projektligjit, që amendon nenin 147 të Kushtetutës, përcaktohet përbërja e Këshillit të Lartë Gjyqësor dhe mënyra e zgjedhjes së anëtarëve të këtij Këshilli. Por ndërkohë, në Dokumentin Analitik të Sistemit të Drejtësisë, disa nga problematikat e evidentuara që kanë sjellë keqfunksionimin e Këshillit të Lartë të Drejtësisë janë që shumica e anëtarëve të këtij Këshilli vijnë nga gjyqësori dhe se kuadri aktual kushtetues dhe ligjor nuk parashikon asnjë kriter për përzgjedhjen e anëtarëve të KLD-së që emërohen nga Kuvendi si dhe asnjë mekanizëm përgjegjshmërie për anëtarët e KLD-së në përgjithësi[1]. Këtyre problematikave të evidentuara do t`u duhej t`i jepej zgjidhje përmes amendimeve të propozuara. Ndërkohë, sipas propozimeve, Këshilli i Lartë Gjyqësor, do të përbëhet nga 11 anëtarë, gjashtë prej të cilëve gjyqtarë, ndërsa 5 anëtarë do të vijnë nga avokatia, trupa e pedagogëve të drejtësisë, të Shkollës së Magjistraturës dhe nga shoqëria civile. Por sërish mbeten të papërcaktuara kriteret për përzgjedhjen e këtyre 5 anëtarëve. Pra, propozimi nuk çon në zgjidhjen optimale për të shmangur problematikat e hasura deri më tani në praktikë.

 

Nga ana tjetër, është e paqartë se pse dy anëtarë duhen propozuar nga trupa e pedagogëve të drejtësisë dhe 1 anëtar nga trupa e pedagogëve jo magjistratë të Shkollës së Magjistraturës, kur mund të parashikohet zgjedhja e 3 anëtarëve nga trupa e pedagogëve të drejtësisë (ku përfshihen dhe pedagogët e Shkollës së Magjistraturës), pa bërë një ndarje të tillë në Kushtetutë. Nga ana tjetër, një përcaktim i tillë, duke mbajtur në konsideratë listën emërore të pedagogëve të brendshëm jo magjistratë të Shkollës së Magjistraturës (praktikisht 5 pedagogë), bën që indirekt, të përcaktohet një prej tyre si anëtar në Këshillin e Lartë Gjyqësor. Dhe po indirekt, ky anëtar i ardhur nga Shkolla e Magjistraturës, ka mundësi të jetë dhe Kryetar i Këshillit.

 

Një tjetër problematikë e evidentuar në Dokumentin Analitik është zgjedhja e anëtarëve të emëruar nga parlamenti me shumicë të thjeshtë, duke krijuar mundësinë e ndikimit të papërshtatshëm të shumicës politike të momentit[2]. Ndërkohë, projekti i propozuar pavarësisht fazave të votimit, nuk garanton paanshmërinë dhe mungesën e ndikimit të shumicës parlamentare në zgjedhjen e anëtarëve, në formulën që ofron. Kjo për arsye se, paragrafi 3 i nenit 147, parashikon se me dështimin e arritjes së shumicës pre 3/5 në votimin  e parë, në rast se edhe me votimin e dytë nuk arrihet kjo shumicë, kandidatët e renditur nga Këshilli i Emërimeve (sipas propozimeve të organeve përkatëse) quhen të emëruar.

 

Sa më sipër, edhe propozimet e bëra përmes këtij projektligji, në vlerësimin tonë, nuk i japin zgjidhje problematikave të evidentuara deri më tani, përkundrazi paraqesin një reformim të mënyrës së organizimit dhe funksionimit të Këshillit të Lartë të Drejtësisë, duke nisur që nga emri i institucionit, përbërja dhe emrat e anëtarëve, por nuk garantojnë në fakt pavarësinë dhe paanshmërinë në mënyrën e funksionimit të këtij Këshilli, dhe as nuk shmangin kushtet për të krijuar një korporatizëm. Për pasojë, ky Këshill, në formën e propozuar, nuk mund as të garantojë paanshmërinë dhe pavarësinë në qeverisjen e gjyqësorit.

 

  1. 20.    Lidhur me nenin 41 të projektligjit, në nenin 147/a që shtohet, në paragrafin “e)” përcaktohet se Këshilli i Lartë Gjyqësor drejton dhe menaxhon administratën e gjykatave. Pra, praktikisht, parashikohet t`i besohet KLGJ-së administrimi i sistemit të menaxhimit të çështjeve gjyqësore, mbajtja e sistemit statistikor të gjyqësorit, marrëdhëniet e gjyqësorit me publikun dhe mediat, menaxhimi i administratës gjyqësore, etj., të cilat aktualisht i ka Ministria e Drejtësisë.

 

Por lind pyetja, a mundet një organ kolegjial të kujdeset për këto çështje? Një ndër qëllimet pse me menaxhimin e çështjeve gjyqësore apo mbajtjen e sistemit statistikor ka qenë e ngarkuar Ministria e Drejtësisë, është se nevojitet një organ i ekzekutivit që të kujdeset për mbarëvajtjen e sistemit të menaxhimit të çështjeve. Sa i përket sistemit të statistikave, patja e aksesit në të dhënat statistikore nga ana e pushtetit ekzekutiv, ndikon në mënyrë të drejtëpërdrejtë në politikbërjen dhe përcaktimin e strategjive afatgjata për gjyqësorin.

 

  1. 21.    Lidhur me nenet 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, të projektligjit, në përputhje me rregullat e teknikës legjislative, nenet 147/a, 147/b, 147/c, 147/ç, 147/d, 147/dh, 147/e, 147/ë, 147/f,  mund të shtohen përmes një neni të vetëm në projektligj.

 

  1. 22.    Neni 45 i projektligjit, paragrafi 3, parashikon si kriter vjetërsie për Inspektor të Lartë të Drejtësisë, gjyqtarë ose ish gjyqtarë me të paktën 20 vjet përvojë si gjyqtar. Ky kriter në dukje ngjan si një kriter i i meritës, por praktikisht ngushton ndjeshëm rrethin e personave që mund të konkurojnë. Praktikisht, ky kriter nxjerr automatikisht nga konkurrimi të gjithë gjyqtarët që kanë përfunduar Shkollën e Magjistraturës (brezi i parë ka 15 vjet punë).

 

Paragrafi 7 i nenit 45, përcakton se kandidatët për anëtar të Inspektoratit të Lartë të Drejtësisë i nënshtrohen një kontrolli të thelluar të pasurisë, integritetit dhe të së shkuarës. Por kush  e ushtron këtë kontroll?

 

Për më tepër, dispozita parashikon që këta kandidatë do të përzgjidhen përkatësisht nga Këshilli i Lartë Gjyqësor dhe nga Këshilli i Lartë i Prokurorisë, dhe nëse nuk marrin shumicën në Kuvend, kandidatët e renditur të parë, quhen të emëruar. Në këtë rast, si do të shmanget korporatizmi? Kjo pyetje lind pasi do të jenë këta anëtarë të Inspektoratit që më pas do të hetojnë shkeljet disiplinore dhe ankesat ndaj vetë anëtarëve të Këshillit të Lartë Gjyqësor dhe atij të Prokurorisë, si dhe fillimin e procedurës displinore ndaj atyre që i kanë zgjedhur. Nëse do votoheshin në çdo rast nga Kuvendi me shumicë të cilësuar, këta kandidatë më pas mund të kishin, të paktën në dukje, pavarësinë ndaj personave që i kanë përzgjedhur.

 

  1. 23.    Në nenin 49 të projektligjit, në paragrafin 2 të nenit 147/f që shtohet, përcakton se Tribunali Disiplinor përbëhet nga Kryetari i Gjykatës Kushtetuese, Kryetari i Gjykatës së Lartë, Kryetari i Gjykatës së Lartë Administrative, Prokurori i Përgjithshëm, Ministri i Drejtësisë, Kryetari i Dhomës Kombëtare të Avokatisë,anëtari më i vjetër i Gjykatës Kushtetuese, anëtari më i vjetër i Gjykatës së Lartë dhe anëtari më i vjetër i Gjykatës së Lartë Administrative. Një përbërje e ngjashme vërehet dhe për Këshillin e Emërimeve në Drejtësi, të përcaktuar në paragrafin 3, të nenit 149/1 që shtohet.

 

Sipas këtij neni, Këshilli për Emërimet në Drejtësi përbëhet nga Kryetari i Gjykatës Kushtetuese, Kryetari i Gjykatës së Lartë, Kryetari i Gjykatës së Lartë Administrative, Kryetari i Këshillit të Lartë Gjyqësor, Prokurori i Përgjithshëm, Kryetari i Këshillit të Lartë të Prokurorisë, Ministri i Drejtësisë, Kryetari i Dhomës Kombëtare të Avokatisë, gjyqtari më i vjetër i Gjykatës Kushtetuese, gjyqtari më i vjetër i Gjykatës së Lartë dhe gjyqtari më i vjetër i Gjykatës së Lartë Administrative.

Lidhur me parashikimin e paragrafit 3, të nenit 149/1, kur referohet në “gjyqtarin më të vjetër të gjykatës” Kushtetuese apo të Lartë dhe të Lartë Administrative, duhet të saktësohet nëse bëhet fjalë për gjyqtarin më të vjetër në profesion, apo në moshë.

 

  1. 24.    Lidhur me nenin 50 të projektligjit, në paragrafin 4, të nenit 148 që ndryshohet, përcaktohet se Prokurorët emërohen nga Këshilli i Lartë i Prokurorisë me propozim të Këshillit të Lartë të Prokurorisë […] . Sipas këtij parashikimi, i njëjti organ propozon dhe po i njëjti emëron. Ky parashikim duhet rivlerësuar nëse bëhet fjalë për një gabim gjatë shkrimit të dispozitës dhe nëse qëllimi është që po i njëjti organ të bëjë si propozimin dhe emërimin, dispozita duhet riformuluar në funksion të parimit të qartësisë së normës juridike.

 

  1. 25.    Lidhur me nenet 51, 52, 53 të projektligjit, në përputhje me rregullat e teknikës legjislative, nenet 148/a, 148/b dhe 148/c  mund të shtohen përmes një neni të vetëm në projektligj.

 

  1. 26.    Lidhur me nenin 53 rë projektligjit, që shton nenin 148/c:

 

a)  Kjo dispozitë parashikon Gjykatën e Shkallës së Parë dhe Gjykatën e Apelit Anti-Korrupsion. Ndërkohë në nenin 27 të projektligjit që ndryshon nenin 135, në paragrafin 1, këto gjykata nuk renditen si pjesë e pushtetit gjyqësor. Nëse do të ruhet formulimi i nenit 53 të projektligjit siç është, do të duhet që këto gjykata të renditen dhe në nenin 27 të projektligjjt.

 

b)  Në paragrafin 4, përcaktohet se prokurorët e Strukturës së Posaçme Antikorrupsion, mes të tjerash, duhet të kalojnë me sukses një shqyrtim të pasurisë dhe së shkuarës, si dhe shqyrtime periodike të llogarive financiare dhe telekomunikimeve të tyre si dhe të familjarëve të afërt. Lidhur me këtë parashikim, është e paqartë se kush do të ushtrojë këtë lloj kontrolli, çfarë do të kuptohet me shqyrtim të telekomunikimeve dhe kush do të konsiderohen familjarë të afërm?

 

c)  Paragrafi 5 i këtij neni, përmend “Byronë Kombëtare të Hetimit”, organ ky që gjendet për herë të parë i përcaktuar në Kushtetutë. Për pasojë, është i paqartë, roli, pozita, përbërja, organizimi dhe funksionimi i këtij organi.

 

  1. 27.     Lidhur me nenin 54 të projektligjit, që ndryshon nenin 149 të Kushtetutës:

 

a)     Lidhur me mandatin 9 vjeçar që parashikohet në paragrafin 1, për Prokurorin e Përgjithshëm, vlerësojmë se kjo kohëzgjatje e tillë e mandatit, nuk është e justifikuar dhe madje nuk shkon as në përputhje me atë që sanksionohet në nenin 148 të ndryshuar, sipas të cilit Prokuroria funksionon mbi parimin e decentralizimit.

 

b)     Në paragrafin 2, parashikimi “universitet i shquar” është larg përcaktimeve ligjore dhe si i tillë do të jetë objekt subjektiviteti në zbatueshmëri.

 

c)     Në paragrafin 4, nënparagrafi “a)”, parashikohet si kompetencë të Prokurorit të Përgjithshëm edhe përfaqësimi i akuzës në Gjykatën Kushtetuese. Ndërkohë, në nenin 26 të projektligjit, që ndryshon nenin 134, Prokurori i Përgjithshëm nuk përfshihet në rrethin e subjekteve që vënë në lëvizje Gjykatën Kushtetuese.

 

d)     Në paragrafin 4, nënparagrafi “dh)”, përcaktohet se Prokurori i Përgjithshëm bën planifikimin strategjik për Prokurorinë, raporton në mënyrë publike dhe përpara Parlamentit mbi gjendjen e Prokurorisë si dhe ushtron kompetenca të tjera të përcaktuara me ligj. Sjellim në vëmendjen tuaj se i njëjti parashikim është njohur si kompetencë e Këshillit të Lartë të Prokurorisë në nenin 52 të projektligjit, në paragrafin 2, të nenit 148/b që shtohet. Për pasojë, këto dy parashikime duhen rivlerësuar, për të shmangur mbivendosjet e kompetencave.

Nga ana tjetër, sjellim në vëmendjen tuaj se Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë njeh termin “Kuvend” dhe jo “Parlament”.

 

  1. 28.    Lidhur me nenin 55 të projektligjit, që shton nenin 149/a, në paragrafin e 3 përcaktohet se pas përfundimit të mandatit 9 vjeçar, Prokurori i Përgjithshëm emërohet si gjyqtar në gjykatën e apelit. Ky parashikim nuk është në përputhje me nenin 149 të ndryshuar, që përcakton se Prokurori i Përgjithshëm mund të zgjidhet mes juristëve me përvojë të diplomuar nga Shkolla e Magjistraturës ose që kanë kryer së paku studime pasuniversitare të nivelit të parë. Pra, Prokurori i Përgjithshëm jo domosdoshmërisht vjen nga rradhët e gjyqtarëve, mund të jetë dhe prokuror që ka përfunduar Shkollën e Magjistraturës, por mund të jetë dhe jurist që përmbush kriteret kushtetuese dhe ligjore. Për pasojë, në dy rastet e fundit, asnjë prej këtyre subjekteve nuk mund të ushtrojë detyrën si gjyqtar në gjykatën e apelit, pas përfundimit të mandatit.

 

  1. 29.    Neni 57 i projektligjit, që shton nenin 149/1, parashikon ndër të tjera se Këshilli i Emërimëve në Drejtësi “këshillon Kuvendin dhe Presidentin në bërjen e emërimeve”. Ndërkohë, praktikisht me formulimin e nenit 147/3 të projektligjit, parashikohet se “në rast se edhe në votimin e dytë nuk arrihet kjo shumicë kandidatët e renditur më lart nga Këshilli i Emërimeve quhen të emëruar”. Pra, përmes një parashikimi të tillë shkohet përtej kompetencës këshilluese.

 

  1. 30.    Lidhur me nenin nenin 57 të projektligjit, numërtim ky i gabuar në projektakt, që parashikon ndryshimin e nenit 179, sjellim në vëmendjen tuaj se:

 

a)     Paragrafi 5, parashikon se tre anëtarë gjyqtarë dhe dy jo gjyqtarë të Këshillit të Lartë Gjyqësor do të emërohen fillimisht për një mandat 3 vjeçar. Përdorimi i shprehjes “fillimisht” vjen në kundërshtim me parashikimin e nenit 147/5 ku përcaktohet se anëtarët e Këshillit të Lartë Gjyqësor nuk kanë të drejtë rizgjedhjeje të njëpasnjëshme.

 

b)     Paragrafi 6, parashikon se Prokurori i Përgjithsëm qëndron në detyrë deri në emërimin e Prokurorit të ri sipas këtij ligji. Prokurori i Përgjithshëm në detyrë emërohet gjyqtar në gjykatën e apelit të Tiranës brenda 3 muajve nga data e mbarimit të mandatit. Ky parashikim, bie në kundërshtim me vetë paragrafin 1 të këtij neni, që sanksionon se mandati i organeve kushtetuese që do të ekzistojnë pas hyrjes në fuqi të këtij ligji, mbaron sipas dispozitave të ligjit nr. 8417/1998 “Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar. Prokurori i Përgjithshëm është organ kushtetues.

 

Gjithashtu, nëse i referohemi Prokurorit të Përgjithshëm aktual, ai para marrjes së detyrës, ka ushtruar funksionin e prokurorit dhe jo atë të gjyqtarit. Në këto kushte, nuk mund të emërohet tashmë gjyqtar në gjykatën e apelit Tiranë.

 

  1. 31.    Në përfundim, në tërësi për tekstin e projektligjit, sugjerojmë:

 

a)     Në përputhje me rregullat e teknikës legjislative, sa herë referohet në dispozita të caktuara të Kushtetutës, të identifikohet paragrafi konkret, duke shmangur përdorimin e termit “pikë”, pasi ligji nr. 8417/1998 është i ndarë në nene, paragrafë dhe nënparagrafë.

 

b)      Në përfundim, ajo çka bie në sy, është cilësia e dobët e hartimit të dispozitave dhe e formulimit të neneve. Sjellim në vëmendjen tuaj se nuk po punohet për një ligj të zakonshëm, por për ligjin themeltar të shtetit. Dispozitat e Kushtetutës duhet të jenë të qarta, të mirëformuluara dhe në përputhje me parimin qartësisë së normës juridike. Nevoja për këto ndryshime mund të jetë vërtet e ngutshme, por nga ana tjetër, kërkohet maturi në hartimin e dispozitave, të cilat duhet t`i rezistojnë kohës.

 

Lidhur me Aneksin me titull “Vlerësimi Kalimtar i Kualifikimit të Gjyqtarëve dhe Prokurorëve”

 

  1. 1.     Nga ana teknike, vërejmë se Aneksi me titull “Vlerësimi Kalimtar i Kualifikimit të Gjyqtarëve dhe Prokurorëve”, përmendet në nenin 179/1 të Kushtetutës, por më tej, në asnjë dispozitë kushtetuese nuk thuhet se shtohet ky aneks, si pjesë përbërëse e ligjit nr. 8417/1998.

 

  1. 2.     Në tërësi, ky aneks përcakton një procedurë tepër të ndërlikuar, me struktura të shumta dhe në dispozitat e këtij Aneksi mungon qartësia. Duke mbajtur në konsideratë arsyet pse bëhet ky parashikim, ashtu siç përcaktohet që në nenin 1, është e domososhme që dispozitat të riformulohen në funksion të parimit të qartësisë dhe të ristrukturohen. Terminolgjia e përdorur në Aneks duhet rivlerësuar me kujdes, pasi janë përdorur shumë terma subjektivë dhe abstraktë, që do të lënë vend për zbatim abuziv në praktikë. Për ilustrim, në nenin 3, paragrafi 14, përdoret togfjalëshi “mbrojtje e nivelit më të lartë”.

 

  1. 3.     Në këtë aneks, në nenin 2, referohet në Misionin Ndërkombëtar të Monitorimit, si një bashkëpunim ndërmjet Komisionit Evropian, Shteteve të Bashkuara të Amerikës, organizatave të tjera ndërkombëtare dhe asistencës ndërkombëtare dypalëshe. Këtij Misioni i njihet e drejta të emërojë vëzhgues ndërkombëtarë në të dyja shkallët e Komisionit të Pavarur të Kualifikimit. Ai kryhesohet dhe vepron nëpërmjet Komisionit Evropian që koordinon ndihmën ndërkombëtare.

Lidhur me këtë parashikim, duhet të mbahet në konsideratë se:

 

a)     Fakti që në Kushtetutë do të sanksionohet mundësia e Komisionit Evropian, Shteteve të Bashkuara të Amerikës, organizatave të tjera ndërkombëtare dhe asistencës ndërkombëtare dypalëshe për të vëzhguar apo për të qënë pjesë e procesit të kualifikimit kalimtar të gjyqtarëve dhe prokurorëve, nuk do të thotë se automatikisht ky mekanizëm do të funksionojë. Si komisioni Evropian, si Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ashtu dhe organizatat e tjera ndërkombëtare, kanë rregullat dhe procedurat e tyre të brendshme për të ofruar asistencë në një fushë të caktuar dhe ky parashikim nuk i ngarkon dot ato me detyrimin për të qënë pjesë e procesit. Në këto kushte, ky parashikim rrezikon të mbetet dhe i pazbatuar në praktikë. Aq më tepër, kur neni 2 i ngarkon me detyrimin që vëzhguesit ndërkombëtarë të kenë kualifikime të ngjashme me komisionerët e Komisionit të Pavarur të Kualifikimit. Gjithashtu, në rrethin e subjekteve që janë menduar të përbëjnë Misionin Ndërkombëtar të Monitorimit, nuk mundet përmes kësaj dispozite të vendoset se kush organizëm ndërkombëtar do ta kryesojë.

 

b)     Në paragrafin 2 të nenit 2 dhe më tej në këtë Aneks, kur referohet në vëzhguesit ndërkombëtarë, përcaktohet se ata kanë të drejtë të “hulumtojnë”. Ky term jo vetëm që mbetet i paqartë, por lë dhe pa përcaktuar rolin dhe vendimarrjen e mundshme pas këtij “hulumtimi”.

 

c)     Në përfundim, lidhur me parashikimin e bërë në kërë nen, por dhe në nenin 9, paragrafi 2, ku thuhet se provimi bëhet me mbikëqyrjen e Komisionit Evropian, sjellim në vëmendjen tuaj se procesi i vlerësimit të kualifikimit është në përgjegjësinë e institucioneve vendase. Shqipëria është një vend që synon anëtarësimin në Bashkimin Evropian me të drejta të plota, ndaj dhe duhet të tregojë që institucionet e saj gëzojnë të gjitha kapacitetet për këtë proces.

 

  1. 4.     Në nenin 3 të Aneksit:

 

a)     Eshtë i paqartë se kujt i referohet paragrafi i parë me termat “komisionerë të shkallës së parë” dhe “komisionerë të shkallës së dytë”. Nëse i referohet komisionerëve të zgjedhur nga gjykatat e shkallës së parë dhe ato të apelit, duhet bërë një saktësim në terminologjinë e përdorur.

 

b)     Përcaktimi i pagës dhe i përfitimeve të tjera në paragrafin 8 të këtij neni për komisionerët, është një parashikim që jo domosdoshmërisht duhet të ishte i përcaktuar që në Kushtetutë. Kushtetuta është një dokument që rendit rregullat bazë dhe parimet themelore të një vendi, dhe jo një dokument që ka vend për detajime të tilla, siç bën ky Ankes.

 

  1. 5.     Në nenin 7, paragrafi 2, përcaktohet se vlerësimi i performancës për gjyqtarët vlerëson kapacitetin gjyqësor, aftësitë organizative, vendimet me shkrim, urdhrat dhe dekretet, etikën dhe përkushtimin ndaj vlerave gjyqësore{…}. Por në këtë pikë, sjellim në vëmendjen tuaj se gjyqtari nuk nxjerr dekrete.

 

29.09.2015

Burimi: LSI

Rreth Autorit

Komenti Juaj :

CAPTCHA *

All Rights Reserved 2016.